Tevessül Çeşitleri Üzerine Düşünceler
İstanbul’da yaşıyorum, 27 yaşındayım ve gündüzleri ofiste çalışıyorum. Akşamları ise bilgisayar başına oturup blog yazmak, kafamı dağıtmanın en güzel yolu. Son zamanlarda kafamı kurcalayan bir konu var: tevessül çeşitleri. Daha doğrusu, bu kavramın hayatımıza nasıl dokunduğu, tarih boyunca nasıl şekillendiği ve bugün bize neler hissettirdiği. Düşündüğümde aslında hepimiz tevessülden bir şekilde faydalanıyoruz, farkında olsak da olmasak da.
Tevessül Nedir, Niye Bu Kadar Önemli?
Tevessül kelimesi genellikle dini bir bağlamda geçiyor, ama aslında günlük hayatımızda da farklı biçimlerde karşımıza çıkıyor. Basitçe söylemek gerekirse, tevessül bir şeyi elde etmek veya bir amaca ulaşmak için bir aracıya başvurmak anlamına geliyor. Örneğin ben, iş yerinde daha verimli olmak için kahveme tevessül ediyorum. Kahve olmasa belki de bilgisayar başında saatlerce boş boş oturuyor olurum.
Geçmişte tevessül kavramı daha çok manevi boyutlarda karşımıza çıkıyordu. İnsanlar dileklerini iletmek, dualarını güçlendirmek veya bir konuda yardım almak için peygamberlere, evliyâlara veya kutsal saydıkları kişilere tevessül ederdi. Ama düşündüğümüzde, bu aslında insanın bir çaresizlik anında bir “araç” arama ihtiyacının doğal bir yansımasıydı. Bugün de değişen pek bir şey yok, sadece araçlarımız farklılaştı, kahve gibi, meditasyon uygulamaları gibi…
Tevessülün Tarihsel Yolculuğu
Geçmişi düşündüğümde, özellikle Osmanlı döneminde tevessülün farklı biçimlerde yaşandığını görüyorum. Camilerde, türbelerde dilekler için kurulan ritüeller, insanlar arasında bir bağ oluşturuyordu. O zamanlar bu bir toplumsal dayanışma aracı gibiydi de aslında. Düşünüyorum da, acaba o dönemde biri de aynı şekilde “ben bugün iş yerimde başarılı olacağım” diye dua ederken tevessül mü ediyordu? Büyük ihtimalle ediyordu. İnsan hep bir şeye tutunuyor.
Şahsen benim için bu biraz garip bir düşünce. Çünkü modern hayatta tevessül deyince aklıma genellikle daha bireysel uygulamalar geliyor. Mesela ben sık sık yeni bir projeye başlarken daha önce başarılı olmuş bir arkadaşımın yöntemlerine tevessül ediyorum. Deniyorum, gözlemliyorum ve öğreniyorum. İşte burası aslında tevessülün en günlük, sıradan hâli.
Tevessül Çeşitleri Nelerdir?
Şimdi asıl konuya geleyim: tevessül çeşitleri. Genel olarak tevessül, birkaç farklı biçimde karşımıza çıkıyor:
1. Manevi Tevessül
Bunu anlamak için hemen kendi hayatımdan bir örnek vereyim. Geçen hafta, ailemin sağlığıyla ilgili endişeliydim. Dua ettim, ama sadece dua etmek yetmedi. Aynı zamanda manevi olarak güvenilir bir kişiye danıştım, onun tavsiyelerini dinledim. İşte bu, manevi tevessülün bir örneği. Burada amaç, sadece kendi çabamızla yetinmemek, bir aracı vasıtasıyla destek almaktı.
2. Bilgiye Dayalı Tevessül
Ofiste çalışırken sık sık başvuruyorum buna. Mesela bir raporu hazırlarken daha önce benzer projelerde başarılı olmuş kişilerin yöntemlerini inceliyorum. Onların tecrübelerine tevessül etmek, işimi kolaylaştırıyor. Hatta bazen düşünüyorum: “Acaba bu kadar bilgiyi başkalarından alıp kendi kararlarımı ne kadar etkili kılıyorum?” Ama sonuçta öğrenme sürecinin özü de bu değil mi?
3. Sosyal Tevessül
İnsan doğası gereği sosyal bir varlık ve çoğu zaman çevremizdeki kişiler aracılığıyla bir şeyler elde etmeye çalışıyoruz. İstanbul’un karmaşasında, iş arkadaşlarımdan, komşulardan ya da hatta blog takipçilerimden gelen fikir ve destekler de aslında bir tür sosyal tevessül. Geçen gün blog yazım için bir konu bulmakta zorlanırken, bir arkadaşımın önerisi sayesinde yeni bir perspektif yakaladım. Bu an, tevessülün günlük hayatımızdaki somut örneklerinden biri.
4. Teknolojik veya Araçsal Tevessül
Burada biraz gülümsüyorum, çünkü kendimi düşününce, teknolojik araçlara ne kadar tevessül ettiğimi fark ediyorum. Telefonum, bilgisayarım, internet… Hepsi birer araç. Örneğin bir tarif ararken sadece kendi bilgime değil, Google’a tevessül ediyorum. Buradaki amaç, kaynakları en verimli şekilde kullanmak ve istediğim sonuca ulaşmak. Kendi kendime diyorum ki, “Acaba bu da bir çeşit modern tevessül mü?” Evet, öyle.
Bugün Tevessül ve Hayatımıza Etkileri
İstanbul gibi bir şehirde yaşayınca tevessülün farklı boyutlarını her gün gözlemlemek mümkün. İnsanlar sadece manevi veya sosyal alanlarda değil, iş hayatında, eğitimde, hobilerde sürekli aracılara başvuruyor. Kendi deneyimime bakarsam, blog yazarken çoğu zaman eski yazılarıma, başkalarının yorumlarına veya çeşitli çevrimiçi kaynaklara tevessül ediyorum. Bu bana güven veriyor, ama bazen de kendime soruyorum: “Acaba bu kadar tevessüle ihtiyaç duymadan kendi içgüdülerime güvenebilir miyim?”
Bence tevessülün farkında olmak, onu bilinçli bir şekilde kullanmak önemli. Aksi takdirde sürekli başkalarına veya araçlara bağımlı kalabilirsiniz. Ama işin güzel yanı, tevessülün çeşitliliği sayesinde hem öğreniyoruz hem de kendimizi geliştiriyoruz. Kendime sık sık hatırlatıyorum, “Her aracın amacı sana destek olmak, senin yerini almak değil.”
Gelecekte Tevessül Nasıl Şekillenecek?
Düşünmeye çalışıyorum, belki 10 yıl sonra tevessül daha çok bilgi ve teknoloji odaklı olacak. Ama insanın özünde bir araca ihtiyaç duyma eğilimi hep var. Gelecekte, belki insanlar daha bilinçli ve seçici tevessül yöntemleri geliştirecekler. Belki de manevi ve sosyal tevessülün değeri yeniden ön plana çıkacak. Kendime soruyorum: “Ben bu değişimlere hazır mıyım?” Henüz emin değilim, ama en azından farkında olmak bile bir başlangıç.
Sonuç olarak, tevessül çeşitleri hayatımızın her alanına dokunuyor: manevi, bilgiye dayalı, sosyal ve teknolojik. Kendi deneyimlerimden yola çıkarak şunu söyleyebilirim ki, farkında olmak ve bilinçli kullanmak hayatı kolaylaştırıyor ve bize hem güven hem de esneklik sağlıyor. İstanbul’un kalabalığında, ofisteki rutinimde veya akşam blog yazarken, tevessülün bu farklı yüzlerini görmek ve onlardan ders almak bana hep ilham veriyor.